Een tegenstrijdig belang bij een bestuurder ontstaat wanneer de persoonlijke belangen van een bestuurder botsen met de belangen van de vennootschap die hij of zij vertegenwoordigt. Denk aan een bestuurder die namens zijn BV een contract sluit met een bedrijf waarin hij zelf ook aandeelhouder is. In dat geval kan de bestuurder niet volledig onafhankelijk handelen in het belang van de vennootschap. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het tegenstrijdig belang in het ondernemingsrecht.
Wanneer is er sprake van een tegenstrijdig belang?
Er is sprake van een tegenstrijdig belang bij een bestuurder wanneer de bestuurder een direct of indirect persoonlijk belang heeft bij een besluit of rechtshandeling van de vennootschap, en dat belang niet parallel loopt aan het belang van de vennootschap zelf. Dit is wettelijk geregeld in artikel 2:239 lid 6 van het Burgerlijk Wetboek (BW) voor de BV.
Een klassiek voorbeeld is een bestuurder-aandeelhouder die namens zijn eigen BV onderhandelt over een overeenkomst met een andere onderneming waarin hij persoonlijk financieel belang heeft. Maar ook minder voor de hand liggende situaties kunnen een tegenstrijdig belang opleveren, zoals:
- een bestuurder die een lening verstrekt aan de vennootschap vanuit zijn privévermogen;
- een bestuurder die namens de vennootschap onderhandelt over zijn eigen arbeidsvoorwaarden of vertrekregeling;
- een bestuurder die zaken doet met een familielid of een bedrijf van een naaste.
Het gaat er niet om of de bestuurder daadwerkelijk in zijn eigen voordeel heeft gehandeld, maar of er een situatie bestond waarin zijn persoonlijke belang de objectiviteit van zijn besluitvorming kon beïnvloeden. De wet kijkt dus naar de potentiële belangenverstrengeling, niet alleen naar de uitkomst.
Wat zijn de gevolgen van een tegenstrijdig belang voor de bestuurder?
Wanneer een bestuurder een tegenstrijdig belang heeft, mag hij niet deelnemen aan de beraadslaging en besluitvorming over het betreffende onderwerp. Dit volgt rechtstreeks uit de wet. Doet hij dat toch, dan kan de genomen beslissing worden aangetast en kan de bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor de schade die de vennootschap daardoor lijdt.
In de praktijk betekent dit dat de bestuurder zich dient te onthouden van stemming en bemoeienis. Als er meerdere bestuurders zijn, nemen de overige bestuurders het besluit. Als alle bestuurders een tegenstrijdig belang hebben, of als de vennootschap een eenhoofdig bestuur heeft, verschuift de bevoegdheid naar de raad van commissarissen of, als die er niet is, naar de algemene vergadering van aandeelhouders.
De gevolgen van het niet naleven van deze regels kunnen ingrijpend zijn. Een besluit dat is genomen zonder de vereiste onthouding kan worden vernietigd. Bovendien kan een bestuurder die bewust zijn persoonlijk belang laat prevaleren boven dat van de vennootschap, aansprakelijk worden gesteld op grond van bestuurdersaansprakelijkheid. Afhankelijk van de specifieke situatie kan dit vergaande financiële consequenties hebben.
Hoe verschilt een tegenstrijdig belang van zelfstandige bevoegdheid van de bestuurder?
Zelfstandige bevoegdheid van de bestuurder betekent dat een bestuurder in beginsel zelfstandig kan handelen namens de vennootschap, zonder goedkeuring van anderen. Een tegenstrijdig belang is een uitzondering op die bevoegdheid: zodra de bestuurder een persoonlijk belang heeft bij een besluit, verliest hij de bevoegdheid om dat besluit te nemen of de vennootschap daarin te vertegenwoordigen.
Het onderscheid is belangrijk voor de dagelijkse praktijk. Een bestuurder mag en moet veel beslissingen zelfstandig nemen. Dat is inherent aan zijn functie. Maar die zelfstandigheid heeft grenzen. Waar zijn eigen belangen in het spel komen, geldt een bijzondere zorgvuldigheidsplicht. De wet wil voorkomen dat de bestuurder zijn positie gebruikt om zichzelf of derden te bevoordelen ten koste van de vennootschap en haar aandeelhouders.
In de praktijk kan dit onderscheid subtiel zijn. Een bestuurder die namens de vennootschap een standaard leverancierscontract tekent, handelt binnen zijn zelfstandige bevoegdheid. Dezelfde bestuurder die dat contract tekent met een leverancier waarbij hij zelf financieel belang heeft, bevindt zich in de sfeer van het tegenstrijdig belang. De grens wordt bepaald door de vraag of zijn persoonlijk belang objectief gezien de besluitvorming kan kleuren.
Moet een tegenstrijdig belang altijd worden gemeld?
Ja, een bestuurder is verplicht om een tegenstrijdig belang onmiddellijk te melden aan de raad van commissarissen of, als die er niet is, aan de algemene vergadering van aandeelhouders. Deze meldingsplicht geldt voor alle gevallen waarin sprake is van een wezenlijk tegenstrijdig belang, ongeacht de omvang van de transactie.
De melding moet volledig en tijdig zijn. De bestuurder informeert de relevante organen over de aard van het belang en de relevante informatie die nodig is om een afgewogen besluit te nemen. Vervolgens onthoudt de bestuurder zich van deelname aan de besluitvorming.
In de praktijk wordt dit in veel gevallen vastgelegd in de notulen van de vergadering. Dat is verstandig, want bij een later geschil over de rechtsgeldigheid van een besluit of een aansprakelijkheidsclaim is het van belang dat aantoonbaar is dat de procedure correct is gevolgd. Het ontbreken van een melding, terwijl er wel sprake was van een tegenstrijdig belang, kan worden uitgelegd als een schending van de bestuurstaak. Of en hoe dit in een specifieke situatie uitwerkt, hangt af van de concrete omstandigheden.
Wat moet er in de statuten staan over tegenstrijdig belang?
De wet biedt de mogelijkheid om in de statuten aanvullende regels op te nemen over hoe de vennootschap omgaat met een tegenstrijdig belang. Statuten kunnen bepalen welk orgaan bevoegd is om te besluiten wanneer een bestuurder een tegenstrijdig belang heeft, en kunnen de procedure voor melding en besluitvorming nader uitwerken.
Veel vennootschappen nemen in hun statuten een bepaling op die aansluit bij de wettelijke regeling, maar die ook specifieke situaties adresseert die voor de onderneming relevant zijn. Denk aan bepalingen over:
- wie de bevoegdheid overneemt als alle bestuurders een tegenstrijdig belang hebben;
- welke drempelwaarden gelden voor het melden van transacties;
- of en hoe de raad van commissarissen betrokken wordt bij goedkeuring.
Het is verstandig om bij de oprichting van een BV of bij een statutenwijziging goed na te denken over deze bepalingen. Statuten die te vaag zijn over tegenstrijdig belang kunnen in de praktijk leiden tot onduidelijkheid en discussie. Tegelijk geldt dat statuten de wettelijke minimumvereisten niet opzij kunnen zetten. De wettelijke regeling van artikel 2:239 lid 6 BW vormt de ondergrens, waarop statuten kunnen voortbouwen maar niet onder kunnen gaan.
Hoe Oomen & Sweep je helpt bij tegenstrijdig belang
Vragen over een tegenstrijdig belang spelen vaak op het moment dat er al een besluit is genomen, een conflict dreigt of een aandeelhouder vraagtekens plaatst bij de handelwijze van een bestuurder. Wij helpen je om dit soort situaties tijdig te herkennen en de juiste stappen te zetten. Concreet bieden we ondersteuning bij:
- het beoordelen of er in jouw situatie sprake is van een tegenstrijdig belang;
- het opstellen of aanpassen van statuten met heldere bepalingen over tegenstrijdig belang;
- het begeleiden van de besluitvormingsprocedure om aansprakelijkheidsrisico’s te beperken;
- het adviseren bij aandeelhoudersgeschillen waarbij een tegenstrijdig belang een rol speelt;
- het voeren van procedures als een besluit wordt aangevochten op grond van belangenverstrengeling.
Wil je weten hoe jouw vennootschap ervoor staat op dit punt, of heb je een concrete situatie waarbij je twijfelt? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. We denken graag met je mee over de beste aanpak voor jouw specifieke situatie. Je kunt ook meer lezen over onze juridische diensten voor ondernemers.
Deze informatie is algemeen van aard en vormt geen juridisch advies voor jouw specifieke situatie; raadpleeg hiervoor een advocaat van Oomen & Sweep Advocaten.