Besluitvorming binnen een bestuur verloopt via de regels die zijn vastgelegd in de statuten van de rechtspersoon en het Burgerlijk Wetboek. Wanneer bestuurders het onderling niet eens worden, kunnen die regels bepalen wie de doorslag geeft, maar dat lukt niet altijd. Bij een structureel conflict of patstelling zijn er meerdere juridische wegen om een uitweg te vinden, van mediation tot een procedure bij de Ondernemingskamer. Dit artikel behandelt de meest gestelde vragen over besluitvorming bij een bestuursconflict.
Wat zijn de wettelijke regels voor besluitvorming binnen een bestuur?
De wettelijke regels voor besluitvorming binnen een bestuur staan primair in de statuten van de vennootschap of stichting en worden aangevuld door Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. Als vuistregel geldt dat besluiten worden genomen bij gewone meerderheid van stemmen, tenzij de statuten een afwijkende regeling voorschrijven, zoals een gekwalificeerde meerderheid of unanimiteit voor bepaalde beslissingen.
Bij een besloten vennootschap (BV) heeft elke bestuurder in beginsel één stem. De statuten kunnen echter bepalen dat specifieke besluiten, zoals het aangaan van grote financiële verplichtingen of het ontslaan van personeel, alleen geldig zijn als alle bestuurders instemmen. Daarnaast kunnen de statuten een voorzitter aanwijzen die bij staking van stemmen de beslissende stem heeft.
Wanneer er geen statutaire regeling is voor een gelijke stemverhouding, bepaalt de wet dat het besluit in dat geval niet tot stand komt. Dit kan bij een bestuur van twee personen met gelijke bevoegdheden snel leiden tot een patstelling. Het is dan ook verstandig om bij de oprichting van een vennootschap al na te denken over hoe de besluitvorming bij conflict geregeld is.
Wat gebeurt er als bestuurders het structureel oneens zijn?
Als bestuurders structureel van mening verschillen en er geen besluit meer tot stand kan komen, spreekt men van een bestuursconflict. Dit kan de bedrijfsvoering ernstig belemmeren: contracten worden niet getekend, investeringen worden geblokkeerd en de dagelijkse gang van zaken stagneert. In zo’n situatie is snel handelen belangrijk om schade voor de onderneming te beperken.
In de praktijk onderscheidt men twee soorten conflicten. Het eerste is een inhoudelijk meningsverschil over de koers van de onderneming, dit is op zichzelf geen juridisch probleem, maar kan dat wel worden als het leidt tot verlamming. Het tweede is een persoonlijk conflict waarbij de samenwerking volledig is vastgelopen. In dat geval is het soms niet meer mogelijk om gezamenlijk besluiten te nemen, ook niet over urgente kwesties.
Afhankelijk van de specifieke situatie kan een bestuurlijk conflict ook gevolgen hebben voor aandeelhouders, werknemers en crediteuren. De wet biedt verschillende instrumenten om dit soort situaties te doorbreken, maar welk instrument het meest passend is, hangt af van de structuur van de onderneming en de aard van het conflict.
Welke opties zijn er bij een patstelling in het bestuur?
Bij een patstelling in het bestuur zijn er meerdere opties om de impasse te doorbreken. De meest voorkomende zijn: onderling overleg of mediation, het inschakelen van een derde adviseur, aanpassing van de stemverhoudingen via de aandeelhoudersvergadering, of een gerechtelijke procedure. Welke optie het meest geschikt is, hangt af van hoe diep het conflict zit en of partijen nog bereid zijn samen te werken.
- Mediation: Een neutrale bemiddelaar helpt bestuurders om gezamenlijk tot een oplossing te komen. Dit is vaak de snelste en goedkoopste weg, mits beide partijen bereid zijn mee te werken.
- Aandeelhoudersvergadering: Als de aandeelhouders een ander besluit kunnen nemen of een bestuurder kunnen ontslaan, kan de patstelling op dat niveau worden doorbroken.
- Statutenwijziging: Partijen kunnen besluiten de statuten aan te passen om toekomstige patstellingen te voorkomen, bijvoorbeeld door een doorslaggevende stem toe te wijzen.
- Rechterlijke tussenkomst: Als geen van de bovenstaande opties werkt, kan de rechter worden ingeschakeld. Dit kan via een kort geding of via de enquêteprocedure bij de Ondernemingskamer.
In de praktijk kan het doorbreken van een patstelling ook betekenen dat één bestuurder vertrekt, al dan niet met een afkoopregeling. Dit vereist zorgvuldige juridische begeleiding om te voorkomen dat de vertrekkende bestuurder later aansprakelijkheid claimt of de besluitvorming aanvecht.
Hoe werkt de enquêteprocedure bij een bestuursconflict?
De enquêteprocedure is een bijzondere procedure bij de Ondernemingskamer van het Gerechtshof Amsterdam, bedoeld voor situaties waarin sprake is van wanbeleid of een ernstig en structureel conflict dat de continuïteit van de onderneming bedreigt. Bij een bestuursconflict kan de rechter via deze procedure ingrijpen in de organisatie van de vennootschap.
De procedure kent twee fasen. In de eerste fase beoordeelt de Ondernemingskamer of er gegronde redenen zijn om te twijfelen aan een juist beleid. Als dat het geval is, kan zij een onderzoeker aanstellen die de gang van zaken binnen de onderneming onderzoekt. In de tweede fase, als wanbeleid wordt vastgesteld, kan de Ondernemingskamer vergaande voorzieningen treffen.
Voorbeelden van zulke voorzieningen zijn:
- Het schorsen of ontslaan van bestuurders
- Het aanstellen van een tijdelijke bestuurder of commissaris
- Het tijdelijk afwijken van statutaire bepalingen
- Het overdragen van aandelen
De enquêteprocedure is een zwaar middel en wordt door de rechter alleen ingezet als er daadwerkelijk sprake is van een ernstige situatie. Tegelijkertijd kan het indienen van een verzoek al voldoende druk opleveren om partijen tot een minnelijke regeling te bewegen. Afhankelijk van de specifieke situatie kan dit instrument dus ook preventief werken.
Kan een bestuurder worden ontslagen tijdens een conflict?
Ja, een bestuurder kan worden ontslagen tijdens een conflict, maar de regels daarvoor zijn strikt. Bij een BV geldt als hoofdregel dat de aandeelhoudersvergadering bevoegd is om een bestuurder te ontslaan. Dit vereist doorgaans een besluit met een gewone meerderheid van stemmen, tenzij de statuten een hogere drempel voorschrijven.
Het ontslag als bestuurder en het ontslag als werknemer zijn twee verschillende rechtsverhoudingen. Een bestuurder die ook een arbeidsovereenkomst heeft, kan vennootschapsrechtelijk worden ontslagen als bestuurder, maar heeft als werknemer mogelijk recht op een ontslagvergoeding of bescherming via het arbeidsrecht. Dit maakt de situatie juridisch complex.
Tijdens een conflict kan ook de rechter worden gevraagd om een bestuurder te schorsen via een kort geding, als er spoedeisend belang is. Dit is met name relevant als de aanwezigheid van de bestuurder directe schade veroorzaakt voor de onderneming. De drempel voor een dergelijke maatregel is hoog: de rechter weegt de belangen van alle betrokkenen zorgvuldig af.
Het is belangrijk om te weten dat een ontslagbesluit procedureel correct moet zijn genomen. Een bestuurder heeft het recht om gehoord te worden voordat het besluit wordt genomen. Wordt deze procedure niet gevolgd, dan kan het ontslag worden aangevochten, met alle gevolgen van dien voor de onderneming.
Wanneer schakel je een advocaat in bij een bestuursconflict?
Je schakelt een advocaat in bij een bestuursconflict zodra het conflict de normale bedrijfsvoering begint te belemmeren, als er sprake is van een patstelling, of als één van de betrokken partijen juridische stappen overweegt. Hoe eerder je juridisch advies inwint, hoe groter de kans dat een escalatie wordt voorkomen.
Concrete situaties waarin juridisch advies nuttig is:
- Bestuurders kunnen geen besluiten meer nemen over dagelijkse of strategische kwesties
- Er is sprake van tegenstrijdige belangen of verdenking van onregelmatigheden
- Een bestuurder dreigt te worden ontslagen of wil zelf vertrekken
- De onderneming loopt financiële schade op door het uitblijven van besluitvorming
- Aandeelhouders en bestuurders staan lijnrecht tegenover elkaar
- Een enquêteprocedure of kort geding wordt overwogen
Een advocaat gespecialiseerd in ondernemingsrecht en insolventierecht kan helpen de juridische positie van alle betrokkenen in kaart te brengen, de statuten en eventuele aandeelhoudersovereenkomsten te beoordelen, en adviseren over de meest effectieve route, of dat nu mediation is, een aandeelhoudersvergadering, of een gerechtelijke procedure.
Hoe wij je helpen bij een bestuursconflict
Een bestuursconflict vraagt om snelle, heldere juridische begeleiding. Bij Oomen & Sweep Advocaten helpen we ondernemers en bestuurders in Haarlem en de regio Noord-Holland bij het oplossen van bestuurlijke conflicten, van de eerste analyse tot en met een gerechtelijke procedure als dat nodig is. Wat wij voor je doen:
- Beoordelen van statuten, aandeelhoudersovereenkomsten en interne besluitvormingsprocedures
- Adviseren over de juridische positie van bestuurders en aandeelhouders
- Begeleiden bij mediation of onderhandelingen om escalatie te voorkomen
- Procederen bij de Ondernemingskamer of in kort geding als de situatie daarom vraagt
- Adviseren over ontslag van bestuurders en de arbeidsrechtelijke gevolgen
We combineren diepgaande kennis van het ondernemingsrecht met korte lijnen en directe communicatie. Zo weet je snel waar je aan toe bent en wat de vervolgstappen zijn. Neem contact met ons op voor een eerste gesprek over jouw situatie.
Deze informatie is algemeen van aard en vormt geen juridisch advies voor jouw specifieke situatie; raadpleeg hiervoor een advocaat van Oomen & Sweep Advocaten.