Het verschil tussen uitstoting en uittreding van een aandeelhouder zit in wie de procedure start: bij uitstoting vordert een of meer aandeelhouders via de rechter dat een andere aandeelhouder zijn aandelen moet overdragen, terwijl bij uittreding de aandeelhouder zelf vraagt om zijn aandelen te mogen verkopen aan de overige aandeelhouders. Beide procedures zijn bedoeld voor situaties waarin de samenwerking tussen aandeelhouders ernstig verstoord is geraakt. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over uitstoting en uittreding, van de gronden voor de procedure tot de bepaling van de aandelenprijs.
Wanneer kan een aandeelhouder worden uitgestoten?
Een aandeelhouder kan worden uitgestoten wanneer zijn gedrag het belang van de vennootschap zodanig schaadt dat van de overige aandeelhouders redelijkerwijs niet kan worden verlangd dat zij de samenwerking voortzetten. De uitstotingsprocedure is geregeld in artikel 2:336 van het Burgerlijk Wetboek en is van toepassing op besloten vennootschappen (BV’s) en niet-beursgenoteerde naamloze vennootschappen (NV’s).
In de praktijk gaat het bij uitstoting van een aandeelhouder om situaties zoals:
- Structurele blokkering van besluitvorming binnen de vennootschap
- Ernstig wangedrag of misbruik van aandeelhoudersrechten
- Schending van verplichtingen uit de aandeelhoudersovereenkomst
- Handelen in strijd met de belangen van de vennootschap, bijvoorbeeld door concurrerende activiteiten te ontplooien
- Een diepgaand en onherstelbaar verstoorde verhouding tussen aandeelhouders
De rechter beoordeelt per geval of de gedragingen ernstig genoeg zijn om uitstoting te rechtvaardigen. Niet elk meningsverschil leidt tot een geslaagde uitstotingsprocedure. Afhankelijk van de specifieke situatie kan de drempel hoog liggen, en is het verstandig vooraf juridisch advies in te winnen over de haalbaarheid van de vordering.
Wanneer kan een aandeelhouder uittreden uit een vennootschap?
Een aandeelhouder kan uittreden wanneer hij door gedragingen van zijn medeaandeelhouders zodanig in zijn belangen wordt geschaad dat hij redelijkerwijs niet langer kan worden gehouden zijn aandelen te behouden. De uittredingsprocedure is geregeld in artikel 2:343 van het Burgerlijk Wetboek en staat open voor aandeelhouders in een BV of niet-beursgenoteerde NV.
Typische situaties waarin uittreding aan de orde kan zijn, zijn onder meer:
- Uitsluiting van de aandeelhouder van relevante informatie over de vennootschap
- Stelselmatige weigering van dividenduitkering terwijl de vennootschap winst maakt
- Machtsmisbruik door de meerderheidsaandeelhouder ten nadele van de minderheidsaandeelhouder
- Onrechtmatige ontheffing uit een bestuursfunctie in combinatie met aandeelhouderschap
- Een volledig vastgelopen samenwerking waarbij de aandeelhouder zijn investering niet langs andere weg kan realiseren
Bij een aandeelhoudersgeschil waarbij een partij zich klem voelt zitten, is uittreding dus het spiegelbeeld van uitstoting. De aandeelhouder die wil uittreden, hoeft niet aan te tonen dat hij zelf niets verkeerd heeft gedaan, maar wel dat de situatie zodanig is dat van hem niet verwacht kan worden dat hij aandeelhouder blijft. In de praktijk kan dit verschillen per geval en per rechter.
Wie start de procedure: de vennootschap of de aandeelhouder zelf?
Bij uitstoting starten de overige aandeelhouders de procedure, niet de vennootschap zelf. Zij vorderen gezamenlijk of afzonderlijk bij de rechter dat de uit te stoten aandeelhouder zijn aandelen overdraagt. Bij uittreding is het omgekeerd: de aandeelhouder die wil vertrekken, start zelf de procedure en vordert dat zijn medeaandeelhouders zijn aandelen overnemen.
Dit onderscheid is belangrijk voor de vraag wie als eisende partij optreedt en wie de procesrisico’s draagt. Bij de uitstotingsprocedure ligt het initiatief bij de groep die de samenwerking wil beëindigen met de betrokken aandeelhouder. Bij de uittredingsprocedure ligt het initiatief bij de aandeelhouder die zich in een onhoudbare positie bevindt.
In beide gevallen wordt de procedure gevoerd bij de rechtbank, doorgaans de rechtbank van de vestigingsplaats van de vennootschap. Voor meer ingrijpende kwesties rondom aandeelhoudersgeschillen, zoals een enquêteprocedure, is de Ondernemingskamer in Amsterdam bevoegd. Dat is een andere route dan de uitstotings- of uittredingsprocedure, maar kan in sommige gevallen worden gecombineerd of als alternatief worden ingezet.
Hoe wordt de prijs van de aandelen bepaald bij uitstoting of uittreding?
Bij zowel uitstoting als uittreding bepaalt de rechter de prijs van de aandelen als partijen er onderling niet uitkomen. De rechter benoemt daarvoor doorgaans een of meer deskundigen die de waarde van de aandelen vaststellen op basis van de werkelijke waarde van de onderneming op het moment van de procedure.
De waardering van aandelen bij het uitkopen van een aandeelhouder is geen eenvoudige rekensom. Deskundigen kijken onder meer naar:
- De vermogenswaarde en rentabiliteitswaarde van de onderneming
- Toekomstverwachtingen en kasstroomprognoses
- Eventuele minderheids- of meerderheidskorting, afhankelijk van de omstandigheden
- Bijzondere omstandigheden die de waarde beïnvloeden, zoals lopende geschillen of schulden
De rechter kan ook bepalen wie de kosten van de deskundige draagt. In sommige gevallen wordt een voorlopige prijs vastgesteld zodat de aandelen snel kunnen worden overgedragen, waarna de definitieve prijs later wordt vastgesteld. Partijen mogen altijd proberen in onderling overleg tot een prijs te komen, wat vaak sneller en goedkoper is dan een volledige gerechtelijke procedure. Afhankelijk van de specifieke situatie kan de uitkomst van de waardering sterk variëren.
Wat zijn alternatieven voor uitstoting en uittreding?
Uitstoting en uittreding zijn geen eerste stap, maar een laatste redmiddel. Er zijn verschillende alternatieven die in de praktijk eerder worden ingezet om een aandeelhoudersgeschil op te lossen zonder langdurige en kostbare gerechtelijke procedures.
Veelgebruikte alternatieven zijn:
- Onderhandelingen en minnelijke regeling: Partijen kunnen in overleg treden en afspraken maken over de overname van aandelen tegen een overeengekomen prijs, zonder tussenkomst van de rechter.
- Mediation: Een onafhankelijke mediator helpt partijen om gezamenlijk tot een oplossing te komen. Dit is doorgaans sneller en minder belastend dan een rechtszaak.
- Aandeelhoudersovereenkomst met geschillenregeling: Een goed opgestelde aandeelhoudersovereenkomst bevat vaak al een geschillenregeling, een aanbiedingsplicht of een drag-along- en tag-alongregeling. Dit maakt een uitweg mogelijk zonder rechterlijke tussenkomst.
- Enquêteprocedure bij de Ondernemingskamer: Als er sprake is van wanbeleid, kunnen aandeelhouders de Ondernemingskamer verzoeken een onderzoek in te stellen. Dit kan leiden tot voorzieningen zoals schorsing van bestuurders of overdracht van aandelen.
- Herstructurering van de vennootschap: In sommige gevallen biedt een herstructurering of splitsing van de onderneming een praktische uitweg voor partijen die niet langer samen willen werken.
Het is verstandig om bij een dreigend of lopend aandeelhoudersgeschil zo vroeg mogelijk juridisch advies in te winnen. Hoe eerder de opties in kaart worden gebracht, hoe groter de kans op een oplossing die voor alle partijen werkbaar is.
Hoe wij je helpen bij uitstoting en uittreding
Bij Oomen & Sweep Advocaten begeleiden we ondernemers en aandeelhouders bij alle stadia van een aandeelhoudersgeschil, van preventief advies tot gerechtelijke procedures. Onze aanpak is concreet en pragmatisch:
- We beoordelen of de feiten en omstandigheden in jouw situatie grond bieden voor uitstoting of uittreding
- We adviseren over de meest effectieve route: minnelijk overleg, mediation of een gerechtelijke procedure
- We begeleiden je bij de waardering van aandelen en de onderhandelingen over de prijs
- We voeren procedures bij de rechtbank of, waar nodig, bij de Ondernemingskamer
- We helpen bij het opstellen of aanpassen van een aandeelhoudersovereenkomst om toekomstige conflicten te voorkomen
Heb je te maken met een vastgelopen samenwerking of dreigt een aandeelhoudersconflict te escaleren? Neem contact met ons op voor een eerste gesprek over jouw situatie.
Deze informatie is algemeen van aard en vormt geen juridisch advies voor jouw specifieke situatie; raadpleeg hiervoor een advocaat van Oomen & Sweep Advocaten.